BATU KARUT: Pangarut Wates Kacamatan Anu Tilu
"Batu henteu ukur cicing di taneuh, tapi nyimpen tapak carita nu ngajait sajarah hiji lembur."
Di beulah kulon Désa Pasirbiru, Kacamatan Rancakalong, Kabupaten Sumedang, aya hiji tempat anu geus lila dipikawanoh ku kolot baheula minangka Batukarut. Kiwari éta tempat jadi salah sahiji titik anu ngahijikeun wates tilu kacamatan, nyaéta Rancakalong, Tanjungsari, jeung Pamulihan. Sanajan ngan ukur hiji pasir jeung batu, dina tetekon masarakat Batukarut lain saukur tanda wates, tapi pangiket sajarah anu ngajait hubungan antarwewengkon.
Mimiti Caritana
Nurutkeun carita anu diwariskeun turun-tumurun, ngaran Pasirbiru asalna tina dua kecap, nyaéta pasir jeung biru. Pasir ngalambangkeun bentang alam anu ngajulang, sedengkeun biru nyaritakeun kaéndahan langit jeung halimun anu sok nutupan pucuk pasir dina mangsa isuk-isuk.
Baheula, nalika can aya patok beton, peta digital, atawa koordinat GPS, karuhun urang ngandelkeun alam minangka panunjuk.
Batu, pasir, walungan, lebak, jeung leuweung jadi saksi pikeun nangtukeun nepi ka mana hiji lembur ngadeg.
Di dinya lahir hiji ngaran: Batukarut.
Harti "Karut"
Kecap karut dina basa Sunda miboga harti ngahijikeun atawa ngajait ku tali, benang, atawa anyaman. Tina harti éta, Batukarut lain ukur batu anu aya di luhur pasir, tapi simbol anu ngarajut wates, ngahijikeun tilu wewengkon dina hiji patokan alam.
Baheula mah Batukarut nyambungkeun wates Pasirbiru jeung wewengkon Tanjungsari. Sanggeus aya pamekaran wilayah, tempat éta jadi titik pasamoan tilu kacamatan: Rancakalong, Tanjungsari, jeung Pamulihan.
Kolot baheula sok nyebut, "Mun geus nepi ka Batukarut, hartina geus papanggih jeung tilu jalan, tilu lembur, jeung tilu carita."
Lebak Nu Pinuh Ku Kahirupan
Di handapeun Batukarut aya hiji lebak anu baheulana kasohor ku kaayaan alamna anu masih reumbeut ku tatangkalan. Angin sok ngaliwatan sela-sela kai bari mawa sora manuk anu nyaring di isuk-isuk.
Di dinya ogé aya tempat nyayangna manuk Kaak. Manuk éta sok ngurilingan pucuk tatangkalan bari sora "kaaak... kaaak..." ngagema ka sakuliah lebak, siga nu ngajaga tempat éta sangkan tetep dipikawanoh ku nu ngaliwat.
Pikeun nu keur ngumbara ti hiji lembur ka lembur séjén, sora manuk Kaak jadi tanda yén maranéhna geus deukeut ka Batukarut.
Batu Nu Jadi Saksi Waktu
Mangsa robah jadi taun, taun robah jadi abad. Jalma-jalma datang jeung indit, pamingpin silih ganti, administrasi robah, tapi Batukarut tetep cicing dina tempatna.
Éta batu siga nyimpen rusiah karuhun: kumaha maranéhna ngahargaan alam, kumaha maranéhna nangtukeun wates tanpa pasulayan, jeung kumaha hiji batu bisa jadi pangiket silaturahmi antarlembur.
Kiwari, Batukarut henteu ngan ukur titik géografis. Éta mangrupa warisan budaya anu ngingetkeun yén wates téh lain pikeun misahkeun dulur, tapi pikeun ngajelaskeun tempat bari ngajaga rasa silih hormat.
Pilosofi Batukarut
Batukarut ngajarkeun yén anu pangkuatna lain batu anu panggedéna, tapi batu anu sanggup ngajait hubungan. Sakumaha harti kecap karut anu ngahijikeun benang jadi hiji anyaman, Batukarut jadi lambang kumaha alam ngahijikeun Rancakalong, Tanjungsari, jeung Pamulihan dina hiji tapak sajarah anu terus hirup dina carita masarakat Pasirbiru.
Hanca salajengna bakal ngaguar leuwih jero ngeunaan asal-usul Désa Pasirbiru, kaasup tetekon lebak Batukarut jeung carita-carita karuhun anu masih kénéh hirup dina ingetan masarakat.
(Dangiang Rancakalong)